Vondst van de week, 12 juni

Printer-friendly versionSend to friend

Beste Vrienden van Sagalassos,

De tijd is aangebroken om jullie een eerste bevinding van de campagne Sagalassos 2014 voor te stellen. Omdat we tijdens deze eerste maand depotstudie niet opgraven, gaat het niet over een vondst van dit jaar, maar één uit het jaar 2000. Toen waren we in de Pottenbakkerswijk een klein gebouw aan het opgraven waarin de klei die gebruikt werd voor de vermaarde tafelwaar van Sagalassos gewassen en gekneed werd, voor ze te verwerken in keramiek. In dit gebouw vonden we buiten een voorraad klei niet zo erg veel objecten terug. Eén vondst trok echter toen al de aandacht: de amfoor met nummer SA-2000-PQ-63-21 (te zien op bijgevoegde foto en tekening). In die jaren waren amforen in Sagalassos nog hele uitzonderlijke vondsten en we konden deze dus nog niet zo goed plaatsen. Ik vertel jullie graag hoe deze kennis ondertussen is toegenomen.

Amforen zijn vrij grote kruiken met twee oren, die gebruikt werden om voornamelijk wijn, olijfolie en visbereidingen over lange afstanden te vervoeren. Dat vervoer gebeurde vaak over zee, zoals vele wrakken geladen met amforen vandaag getuigen. De algemene vorm van deze kruiken, de uitwerking van de rand, hals, handvatten, schouder, buik en voet, en de keuze van de klei zorgt voor een grote variatie aan amforen die verhandeld werden doorheen het Romeinse rijk. Door al deze details goed te bestuderen zijn archeologen erin geslaagd heel wat amfoortypes te dateren en te associëren met een streek van herkomst. Uit de algemene kennis van de streek van herkomst kan soms ook afgeleid worden welk product er verpakt en vervoerd werd, en daarvan zijn dan weer algemene associaties tussen inhoud en vorm af te leiden. Denk maar aan de verschillen tussen een fles Bordeaux of Bourgogne wijn, die beide op hun beurt heel duidelijk verschillend zijn van een fles fruitsap. Vorm zegt iets over inhoud en herkomst.

Zo kunnen wij uitsluiten dat onze amfoor uit 2000 olijfolie vervoerde, aangezien de vorm van de hals en het lichaam eerder wijzen op een wijnamfoor. De hele fijne, licht oranje klei is helaas niet te verbinden met een specifieke plaats van oorsprong. De klei lijkt weliswaar heel sterk op onze goedgekende Sagalassos tafelwaar klei, maar is veel lichter van aard en heeft ook heel kleine inclusies, die onze klei dan weer niet heeft. De algemene gelijkenis tussen beide doet wel vermoeden dat we hier te maken hebben met een klei die gevormd is in een natuurlijke en geologische setting gelijkaardig aan het landschap van bergen en valleien rond Sagalassos. Vermoedelijk komt de amfoor ergens uit zuidwest Turkije, uit het westelijke of centrale deel van het Taurusgebergte. Helaas is deze regio nog steeds vrij slecht gekend op dit vlak, en kunnen we dus geen meer precieze herkomst voorstellen.

Hoewel we de herkomst niet zo goed kunnen bepalen, valt er wel wat te zeggen over de algemene vorm van onze amfoor. De inspiratie heeft men gehaald bij het amfoortype dat in de wetenschappelijke literatuur geboekstaafd staat als “Agora G199”. Hiermee wordt naar de classificatie van materiaal opgegraven op de agora van Athene verwezen, dat door vele andere archeologen als ruggengraat gebruikt wordt bij de studie van hun eigen materiaal. De korte, gegroefde handvatten in vrij rechte hoek, de korte nek en uitstaande rand, de knik van schouder naar wand en het cilindervormig lichaam met fijne groeven zijn typische kenmerken. Deze amforen waren voornamelijk populair in de tweede eeuw van onze tijdrekening, en dat is ook de datering van de context in Sagalassos waarin onze amfoor gevonden werd. Er zijn productieplaatsen van het Agora G199-type gekend in het westelijke, bergachtige deel van de antieke streek Cilicië en ook op Cyprus. Ons voorbeeld toont echter aan dat dit plaatje niet volledig is!

Wat deze amfoor voor ons zo interessant maakt is dat ze mede aantoont hoe de inwoners van Sagalassos in hun keuze van materiële cultuur heel vaak hun inspiratie haalden uit het gebied tussen oostelijk Lycië, westelijk Cilicië, Cyprus en de noordelijke Levant. Hoewel Sagalassos zeer zeker onderdeel was van het Romeinse rijk, en dat vaak toonde in zijn architectuur bijvoorbeeld, toont deze materiële cultuur duidelijk aan dat er ook regionale accenten werden gelegd. Het spel tussen de diverse tendensen in de verschillende zaken die we hier in Sagalassos bestuderen is voor ons erg interessant omdat we zo steeds beter aanvoelen wat voor de gemeenschap van Sagalassos in haar geheel van belang was.

Met deze vondst voegt Sagalassos zich bovendien in een vermaard rijtje van sites waar amforen van type Agora G199 werden aangetroffen, zoals Efeze, Corinthe, Pompeii en Ostia. Hoewel iemand in Sagalassos ongetwijfeld van de wijn uit onze amfoor heeft genoten, kunnen we vermoeden dat dit niet de pottenbakkers zijn geweest - helaas voor hen. Eenmaal leeg werden amforen vaak gerecycleerd voor allerlei doeleinden, zo ook als container voor water. Het is waarschijnlijk op deze wijze dat onze amfoor in de pottenbakkerswijk is verzeild geraakt, om water te leveren aan het gebouw waar de Sagalassos klei klaargemaakt werd voor de pottenbakkers. Een eerder prozaïsch einde voor een object van duidelijk belang voor onze socio-culturele kennis van Sagalassos en haar inwoners.

Ik kijk samen met jullie uit naar de volgende 'Find of the week'!

Jeroen Poblome