Vondst van de week, 29 juni

Printer-friendly versionSend to friend

Dag Vrienden van Sagalassos,

De eerste maand van studie in de opgravingsdepots zit er al weer bijna op. We kijken tevreden terug en hopen in de komende tijd op een goede oogst van wetenschappelijke publicaties, als resultaat van ons studeerwerk. De volgende ploeg staat klaar, om de vele nodige conservatie-interventies op de site te starten en ook om de anastylose van een reeks kleinere monumenten op de Bovenste Agora aan te vatten. Vanzelfsprekend zullen we ook over die werkzaamheden verslag uitbrengen. In afwachting daarvan graag nog eens een object!

De vondst van deze week werd gedocumenteerd door Sheila Hamilton-Dyer, een zelfstandige specialiste in de studie van dierenbeenderen uit het Britse Southampton. Naast Sagalassos heeft ze ook materiaal verwerkt van Mons Claudianus en Myos Hormos in Egypte en recentelijk ook van Portus, de grote keizerlijke haven bij Rome. Sheila bereidt een publicatie voor over de uit dierenbeen, gewei en ivoor gesneden objecten die werden opgegraven in Sagalassos.

Het grootste deel van deze gesneden objecten uit Sagalassos zijn eenvoudige naalden uit been, die ongetwijfeld de haartooi van menige dames van Sagalassos hebben versierd. We treffen heel veel afval aan dat getuigt van lokale productie van deze objecten. De andere benen voorwerpen zijn ook vaak voor persoonlijk gebruik, zoals heften van messen, lepels en spelstenen.

Sommige objecten, zoals de vondst van deze week, zijn een onderdeel van grotere voorwerpen, zoals inlegwerk van doosjes, kisten of meubilair. Het hout van deze objecten is weggerot of wellicht eerder in stukken gedaan en verbrand, wanneer een kist of doos kapot was en niet meer kon dienen. Het benen of ivoren inlegwerk werd blijkbaar soms niet gerecycleerd, en omdat been goed bewaard blijft in weinig zure grond, zoals die van Sagalassos, zijn zulke stukjes vaak het enige bewijs voor het gebruik van meubilair in het verleden. Deze week presenteren we jullie een klein, schijnbaar onbeduidend benen voorwerp dat de aanwezigheid van een doos aantoont.

Ons object is een kleine maar stevige cilinder gesneden uit dierenbeen. Het is volledig bewaard, hoewel het een onderdeel van een set was, waarvan de rest niet werd teruggevonden. Het stukje werd op een draaibank afgewerkt en glad gemaakt. Aan de ene kant is er een pin voorzien en aan de andere een passende opening. Aan de zijkant werd er een bijkomend ronde opening geboord.

Dit benen voorwerp is duidelijk geen inlegwerk van een kist, maar wat is het dan wel? Het gaat hier om een deel van een benen scharnier van een doos. Ons object schoof met zijn pin in de opening van een volgend gelijkaardig stuk gesneden been, en zo rijgde men stukjes aan elkaar die samen een scharnier vormden, zo lang of zo kort als gewenst. In de opening aan de zijkant werd een plug geduwd. Zo waren er minimaal twee stukjes scharnier nodig, waarvan er één in de achterwand van de doos werd geplugd en de andere in het deksel ervan. Eigenlijk is dit arrangement niet zo gek veel verschillend van de scharnieren die het scherm en klavier van mijn laptop bij elkaar houden!

Maar hoe weten we nu dat het hier om een stuk scharnier van een kist gaat, en niet van iets groters zoals een kast of een vensterluik? Wanneer een scharnier een groter en zwaarder object diende te steunen en dragen, dan waren de stukken scharnier langer dan ons object, helemaal uitgehold om over een kern van hout geschoven te worden, en voorzien van meerdere openingen aan de zijkant zodat meer pluggen stevigheid konden bieden. In elk geval werden de meeste scharnieren in de Oudheid uit been gesneden en samengesteld, omdat dit materiaal heel goed de slijtage van veelvuldige bewegingen open en dicht opvangt.

Gelukkig is er soms ook beeldmateriaal uit de Oudheid bewaard, dat illustreert wat we hebben gevonden. Een mooi voorbeeld van een dergelijk scharnier van een kist is te zien op de mozaïek die naar verluidt de Academie van Plato illustreert, aangetroffen in de Villa van T. Siminius Stephanus in Pompeii. Onderaan links staat een kistje, met een scharnier gemaakt uit witte en zwarte onderdelen. Misschien werd voor deze kist eerder zeldzame stukjes eboniet afgewisseld met ‘gewoon' been. Ons object is iets donkerder van kleur dan de normale witte of lichte kleur van been, zoals dat van het kistje van Plato. Dit werd wellicht veroorzaakt door de nabijheid van ijzeren voorwerpen in de opgravingslaag waarin het gevonden werd.

In elk geval toont ons object aan dat er in de winkel in grid XXVI van de Oostelijke Portiek langs de Onderste Agora in de eerste helft van de tweede eeuw na Chr. een kistje stond. Als dit al de kassa van de winkelier was, is hij in elk geval met zijn geld gaan lopen, want dat vonden we niet terug in die opgravingslaag?!

Tot volgende week!

Jeroen Poblome