Vondst van de week, 28 juli

Printer-friendly versionSend to friend

Dag Vrienden van Sagalassos,

Deze week liggen de werken even stil in Sagalassos omwille van het einde van de ramadan en het Suikerfeest. Iyi bayramlar aan al onze Turkse vrienden en voornamelijk onze werklui van Ağlasun. In afwachting van de start van de opgravingen en berichten daarover, een laatste Vondst van de Week. Ditmaal komt de input vanwege dr. Philip Bes, freelance keramiekspecialist uit Nederland, betrokken bij een reeks projecten in Griekenland, Turkije, Jordanië en Israël. Nen echten dus, zoals we dat in het Vlaams plegen te zeggen. We zijn blij dat Sagalassos steeds een plek heeft in Philips agenda.

Dit seizoen heeft hij zich toegelegd op de studie van materiaal opgegraven in 2012 en 2013 bij het zogeheten naiskos-graf in de Oostelijke Voorstad. Deze structuur werd opgegraven door Johan Claeys, in functie van zijn lopend doctoraat over het reilen en zeilen in het drukke Oostelijke Suburbium, waar naast een uitgestrekte necropool ook de Romeinse pottenbakkerswijk deel van uit maakt, en tal van andere activiteiten werden georganiseerd. Naiskos, afgeleid van het Oud-Griekse ναός, betekent zoveel als klein tempeltje. Zoals bleek bij de opgravingen van dit graf was de façade ervan opgevat als een kleine tempel, met zuilen en een pediment. Binnenin was er plaats voor drie sarcofagen, waarvan geen resten werden teruggevonden, en waren er ook drie grafkamers langs de zijden van het gebouw aangelegd en een grote overwelfde grafkamer onder het monument. Het centrale grafgebouw werd omgeven door een zogeheten temenos muur, die het grafdomein afbakende en afschermde van de buitenwereld. Binnen de temenos werden rituele activiteiten georganiseerd ter nagedachtenis van de overledenen. We hebben helaas weinig informatie over welke rituelen dit gaat en in welke mate dit een mix was van Romeinse en lokale tradities. Wel verwachten we als archeologen dat rituele maaltijden op een of andere manier deel uit maken van deze antieke rituelen.



We waren dus enigszins verrast toen bij de studie van het materiaal opgegraven aan de voet van het graf, langs de noordzijde, bleek dat een reeks kruiken kon samen gepuzzeld worden. Naast het feit dat puzzelen met keramiek rustgevend of misschien zelfs therapeutisch werkt en het gewoon plezant is om te doen, kunnen we hier veel uit leren. De tijden dat keramiek enkel bestudeerd werd om er een datering uit te puren ligt gelukkig ver achter ons. Natuurlijk doen we dat nog wel, en we geven ook graag uitsluitsel over de herkomst van stukken, maar vaak voel je aan bepaalde assemblages in Sagalassos dat er meer in zit. In die gevallen is het aangewezen te gaan puzzelen. Immers, de graad van bewaring van bepaalde of alle potten in een opgravingscontext kan veel zeggen over wat er precies gaande was op die plek in het verleden. Bij het opnieuw samen stellen van aardewerk vallen altijd eerst de stukken servies op, waarmee gegeten werd. Een context wordt echter pas echt interessant als er ook gesloten vormen, zoals kruiken, kookpotten en amforen, kunnen worden samengesteld. En dat bleek langs de noordzijde van het naiskos-graf het geval te zijn, althans toch voor een aantal kruiken. De grote exemplaren bevatten wellicht water, terwijl bij de kleinere ook wijn tot de mogelijkheden behoorde.

Omdat er naast de kruiken van de week ook heel wat ander servies kon worden samengesteld, de aantallen schalen en kommen aanzienlijk waren en de kruiken grote hoeveelheden konden bevatten, werd voorzichtig de mogelijkheid geopperd dat we hier misschien met de restanten van een funerair ritueel te maken hadden. Met andere woorden, de Vondst van de Week zou het afval kunnen zijn van een bijeenkomst van familie, vrienden en nabestaanden, ter herinnering aan de overledene(n), waarbij een maaltijd werd genuttigd op het graf.

Hoewel deze reconstructie stratigrafisch gezien kan kloppen - de scherven werden alle aan de voet van het graf gevonden, uit het zicht aan de achterkant en in lagen gerelateerd met de aanleg van het monument, kunnen we een tweede mogelijkheid niet helemaal uitsluiten. Het naiskos-graf en de bijhorende temenos muur werd immers pal bovenop de afgebroken resten van een aantal pottenbakkersateliers gebouwd, die tijdens het grootste deel van de Romeinse Keizertijd de fameuze Sagalassos tafelwaar produceerden. Zowel in de opgravingen langs de noordzijde van het graf werden er resten van de ateliers teruggevonden, maar ook op andere plekken rond het graf. Daarbij viel op dat bepaalde contexten van afbraak van deze ateliers ook reeksen goed bewaard vaatwerk bevatten. Gezien bepaalde van die opgravingslagen buiten het grafdomein liggen, kan het hier niet gaan over resten van rituele maaltijden. Wellicht hebben we hier te maken met de stock of de voorraad van de pottenbakkers, die op het moment van de afbraak niet meer aan de man kon worden gebracht en dus maar werd weggeworpen. Gezien er geen chronologisch onderscheid kan gemaakt worden tussen de Vondst van de Week en de weggeworpen stock van de pottenbakkers, brengt de studie van de chronologie ons niet dichter bij de oplossing, helaas. In elk geval tonen onze kruiken, of ze nu niet verkochte potten zijn uit ateliers of onderdeel van een funerair gelag, dat de wereld van de doden en levenden in Sagalassos flink door elkaar kon lopen. De levensverwachting van de meeste inwoners van Sagalassos was gemiddeld kort, en kindersterfte was traditioneel hoog, waardoor het omgaan met de dood veel meer een onderdeel van het dagelijkse leven zal geweest zijn dan nu. In kleine gemeenschappen als Sagalassos zal dat het sociale weefsel ongetwijfeld versterkt hebben, omdat iedereen gelijk was bij een lach en een traan.

Tot volgende week,

Jeroen Poblome