Vondst van de week, 11 augustus

Printer-friendly versionSend to friend

Dag Vrienden van Sagalassos,

De opgravingen en andere werkzaamheden verlopen voorspoedig en werden voorlopig enkel onderbroken door een paar dagen met fikse regenbuien die niet normaal zijn voor deze tijd van het jaar. Ook in België kennen jullie blijkbaar die klappen van de zweep, hopelijk zonder veel erg.

De vondst van deze week komt uit de opgravingen ten oosten van de Neon-Bibliotheek. Deze site zijn we ondertussen "De Blok" gaan noemen. Dit idioom verwijst naar hoe in Vlaamse spreektaal een aantal bijeen- of aaneengebouwde (woon)eenheden wordt geduid - een huizenblok bijvoorbeeld. Onze Blok ligt naast de bibliotheek, waar een oorspronkelijk wellicht openbaar gebouw uit de Romeinse keizertijd werd opgedeeld in verschillende eenheden in de laat Romeinse periode. Zoals vorige week gemeld graven we dit jaar de tweede kamer van het pottenbakkersatelier op, gelegen aan het oostelijke uiteinde van de Blok.

Voornamelijk langs de muren van deze kamer worden er zoals vorig jaar opnieuw concentraties van stempels en moules voor olielampen en gedecoreerde wijnflessen teruggevonden, geassocieerd met werktuigen uit allerhande materialen en pakken klei die voorbereid waren om in de moules gedrukt te worden. Die vondsten tonen aan dat de kamer zoals vermoed een onderdeel vormde van het pottenbakkersatelier. In de zuidoostelijke hoek ervan bevindt er zich een nis onder een jammer genoeg grotendeels ingestort gewelf. Deze kamer is 4,5 m bij 6,5 m groot, en de gewelfde nis meet 2,2 m in de lengte van de kamer en 1,7 m op de korte kant.

Hoewel we ondertussen gewoon zijn ons aan van alles te verwachten bij het opgraven van een atelier - ambachtslui gebruikten en recycleerden letterlijk alles - werden we toch verrast door de Vondst van de Week. In de nis aan het uiteinde van de Blok werd bij de laat Romeinse verbouwingswerken een fornuis geïnstalleerd. Wellicht klinkt het vinden van een fornuis uit de Oudheid jullie wat gewoon in de oren, maar ik geef graag mee dat deze eenheid volledig bewaard is, en dat is niet alleen de eerste maal zo in Sagalassos, maar ik ken verder geen enkel zo goed bewaard voorbeeld in de toch zeer rijke traditie van klassieke archeologie in Turkije. Sagalassos does it again! Bovendien is het ook zo dat we in alle ateliers die we tot nu toe hebben opgegraven er nooit een fornuis of kookset werd aangetroffen, waaruit we onder meer hebben afgeleid dat de ambachtslui niet wonen en slapen waar ze werken. Misschien lagen de zaken anders in de Blok, maar dat is stof voor verder onderzoek.



Het fornuis is 1,35 m lang, 70cm breed en slechts 35cm hoog. Ergonomie werd duidelijk anders benaderd in de Oudheid. De opgravingen rond het fornuis zijn nog niet afgelopen, maar het ziet er naar uit dat de vloer errond in aangestampte aarde was aangelegd. Ook hygiëne werd duidelijk anders benaderd in de Oudheid...

De kookset is zeer eenvoudig gemaakt. Tussen een paar zware stenen op de hoeken werden stukken dakpan en baksteen gestapeld, die op hun plaats werden gehouden door ze met een dikke modderplaaster te bestrijken. Door het stoken van het fornuis werd het in zijn geheel gebakken en dus kon het tegen een stootje. Wanneer nodig werd de modderplaaster bijgewerkt. Geen dure vervangstukken dus wanneer deze Miele kapot ging.

Hoe werkte dit fornuis nu? In het midden was er één stookgat, waarvan de opening 25cm breed was. Helaas voor ons macro-botanisch onderzoek was dit stookgat grondig gereinigd bij het laatste gebruik. Daardoor kunnen we de exacte aard van de brandstof niet meer achterhalen. De afmetingen van het stookgat echter zijn duidelijk te klein om met blokken hout aan de slag te gaan, waaruit we afleiden dat er gekookt werd met houtskool. Gezien de kookpotten geplaatst werden in de ronde opening boven het stookgat zou hout ook geen ideale brandstof geweest zijn, omdat men geen uitslaande vlammen wou, maar eerder het voedsel wou bereiden op een lang houdbare, hoge temperatuur. Dezelfde logica als jullie barbecue, met andere woorden.



Naast de opening boven het stookgat zijn er links en rechts nog twee ronde verdiepingen merkbaar. Hoewel deze zich niet rechtstreeks boven de houtskool bevonden, zullen de potten die hier op stonden hebben kunnen mee genieten van de warmte van het vuur. Hier stonden de kookpotten te sudderen met andere woorden. De grote platte steen aan de zijkant bood naast versteviging van de structuur ook een werkblad. Tot nu toe hebben we nog geen kookpotten gevonden bij of rond het fornuis, maar we weten dat Romeinse en laat Romeinse kookpotten een bolle bodem hebben. Die bodem was duidelijk bedoeld om op dit soort van fornuis gebruikt te worden. Hieruit kunnen we afleiden dat dergelijke fornuizen courant geweest zijn in alle huizen van Sagalassos van de eerste tot de zevende eeuw na. Chr. In de eeuwen ervoor en erna hadden kookpotten platte bodems, die niet zouden gepast hebben op deze fornuizen.

Houtskool heeft het bijkomend voordeel minder rook te ontwikkelen bij verbranding in vergelijking met hout. Het fornuis bevond zich immers binnen, onder een gewelfde nis en onder dak van de Blok. De plaasters die zich meer dan waarschijnlijk op de omliggende muren bevonden zullen nu een dan wel een likje verf hebben kunnen gebruiken, en zeker het plafond langs waar de rook naar buiten trok via deur en vensters.

Het is nog te vroeg om gedetailleerde chronologische uitspraken te doen, en ook de associatie van de objecten gevonden rond het fornuis dient verder onderzocht te worden. Het is wel al duidelijk dat het vinden van dit fornuis tot inspiratie leidt, want dezelfde dag werd op de site PQ2 in de oostelijke voorstad, waar we een verenigingslokaal opgraven, de meer schamele resten van een ander fornuis teruggevonden. Ook hier gaat het om met modder bestreken fragmenten van dakpannen en bakstenen die in hun geheel werden gebakken om te kunnen dienen als fornuis. In het geval van PQ2 is het tevens te vroeg om verder gedetailleerde conclusies te trekken, maar het vinden van een fornuis in dit gebouw zou onze hypothese wel eens kunnen gaan ondersteunen. Nu nog de kookboeken terugvinden!



Ondertussen graven we dapper verder. Tot volgende week!

Jeroen Poblome