Vondst van de week, 19 augustus

Printer-friendly versionSend to friend

Dag Vrienden van Sagalassos,

De campagne draait ondertussen op volle toeren. Naast bevindingen en ontdekkingen groot en klein volgen ook de officiële bezoeken aan de site elkaar in een snel tempo op. Een paar dagen terug mochten we nog een groep alumni KU Leuven begroeten met een ruime delegatie trouwe Vrienden van het project. Ook de grootste vriend van Sagalassos, Marc Waelkens, was vorige week bij ons om heel veel laatste controles te doen voor zijn publicatieprogramma.

Jullie hebben een dag langer moeten wachten op dit bericht maar het nieuws van de week is werkelijk heet van de naald. Naast het reguliere opgravings- en onderzoeksprogramma in Sagalassos en haar territorium is het gebruikelijk dat het Museum van Burdur ons af en toe uitnodigt deel te nemen aan haar, vaak preventief, onderzoek. Wellicht tengevolge van de overvloedige voorjaarsregen dit jaar werd bij een rotspartij niet zo ver van de ingang tot Sagalassos een grote hoeveelheid archeologica uitgespoeld. Samen met het museum werd hier in de afgelopen dagen een nieuwe opgraving opgestart.

Het betreft een vrij grote rotspartij, enkele tientallen meters rond om rond. Aan de zuidelijke voorzijde van de rots zijn er sporen van bewerking. Oorspronkelijk gaat het om een rotsholte, waarvan de natuurlijke zoldering is ingestort. Het werken in en rond deze rots is helemaal geen sinecure. Waar dit waarschijnlijk één grote holte betrof met zichtbaar bewerkte zijwanden, is het nu opgraven in stukken en spleten, waarbij enige omzichtigheid voor lijf, leden en voornamelijk hoofd aangewezen is. We hebben dus lange, smalle archeologen aangesteld die ook lenig in het hoofd zijn, onder leiding van dr. Peter Talloen, postdoc op het eigen project.

Rond en binnen de rotsholte werden in korte tijd enorme hoeveelheden vondsten verzameld en geregistreerd. Het gaat om de onvermijdelijke keramiek, resten van fauna, glazen vaatwerk, metalen voorwerpen en voornamelijk terracotta beeldjes, maar dan ook duizenden fragmenten van dergelijke beeldjes in gebakken klei.



Wat onze ploeg meteen opviel is dat ze voornamelijk beeldjes van Aphrodite aan het opgraven zijn, en dat in vele verschillende varianten. Aphrodite Strophion komt vaak voor, waarbij de godin haar bustehouder om doet, naast Aphrodite Anadyomene die zeewater uit haar haar wringt, de zogeheten Aphrodite van Knidos die naakt steunt op een amfoor, Aphrodite Genetrix afgebeeld met de Appel van de Hesperiden en Aphrodite Pudica die ietwat beschaamd haar vrouwelijke kenmerken bedekt. Ook de godin Fortuna werd geïdentificeerd met de typische hoorn des overvloed in de armen en Kybele gezeten op een troon getooid met leeuwenkoppen. Naast deze veelheid aan dames, vinden we een reeks beeldjes van Eros die speelt met dieren zoals vogel en kip en per uitzondering ook een paar beeldjes van de god Hermes. Deze laatste vertoefde duidelijk in overvloedig en schoon vrouwelijk gezelschap. Aan de hand van de stijlkenmerken van de beeldjes maar ook van de teruggevonden keramiek kan deze zeer rijke collectie voorlopig gedateerd worden tussen 200 voor en 200 na Christus. Alle terracotta beeldjes zijn in reeksen in moules gemaakt en de klei is duidelijk herkenbaar de kwaliteitsgrondstof van de pottenbakkers van Sagalassos. De collectie op zich is een ideale les in klassieke cultuur.



Naast het feit dat de detailstudie van deze beeldjes ons heel wat informatie kan opleveren aangaande technologie van maken, chronologie, stijl en rituele iconografie, is de studie van de site op zich bijzonder de moeite waard. Afgaande op de aard en hoeveelheden van deze beeldjes is het zinvol voor te stellen dat deze rotsholte een heiligdom voor de moedergodin was, gedurende minstens vier eeuwen van de geschiedenis van Sagalassos. In de stad Sagalassos werden reeds een aantal tempels en kerken opgegraven, soms ten dele. De studie van religie is dus niet nieuw op onze site, maar deze stadsmonumenten zijn alle te linken met officiële godsdiensten. Onze vondst van de week daarentegen is een heel rijk voorbeeld van volksgeloof, dat archeologisch gezien meestal heel moeilijk te documenteren valt. Gelukkig zijn we op de uitnodiging van het Museum van Burdur ingegaan!



Wat gebeurde er nu in dit heiligdom? Naast het feit dat de rotspartij aan de buitenkant wellicht herkenbaar was aan de hand van nu verdwenen reliëfs en inscripties, was de focus van het heiligdom een cultusbeeld of icoon van de moedergodin dat in de rotsholte een prominente plaats had. Er werden hier geen ceremonies opgedragen door hoge of andere priesters; daarvoor dienden de tempels in de stad. In dit heiligdom kwamen gezinnen bijeen op belangrijke momenten in het leven van het vrouwelijke deel van de bevolking van Sagalassos. Op overgangsmomenten in de levensloop, zoals het vrouw worden of bij zwangerschappen, kwam men met de familie bijeen om de gunst van de moedergodin af te smeken en samen een feestmaal te eten. De variatie aan kookpotten, kruiken en vaatwerk in aardewerk en glas die we aan het opgraven zijn getuigen van het ter plaatse bereiden en consumeren van maaltijden. Ook het dierlijk beendermateriaal is gevarieerd, met het voorkomen van vis naast de gebruikelijke runderen, geiten en schapen, kip en haas. Ter herinnering aan de viering van elke vrouwelijke rite de passage werd een terracotta beeldje gekocht en in het heiligdom achtergelaten. De beeldjes werden tentoongesteld en telkens als de rotsholte begon uit te puilen werden die gedeeltelijk opgeruimd en in de nabijheid weggeworpen. Het reeds opgegraven gedeelte van het heiligdom stelt wellicht een dergelijke afvalhoop voor, terwijl het materiaal aan de oppervlakte gewassen kan zijn uit een andere hoop.

In elk geval staan we dankzij deze niet geplande maar zeer aangename ontdekking weer een stap dichter bij het leven van de doorsnee inwoner van Sagalassos en in het bijzonder het vrouwelijke deel van de lokale gemeenschap. Gezien volksgeloof zeer nauw verbonden is met gebruiken van lokale gemeenschappen hopen we dat de studie van de stratigrafie van het heiligdom ons verdere sleutels kan opleveren over het ontstaan van Sagalassos. Het vieren van vrouwelijke overgangsrituelen in intieme kring resulteerde immers in het ontstaan en voortbestaan van de goegemeente van Sagalassos. Dus ook in het geval van Sagalassos: "Zeg niet te gauw, 't is weer een vrouw!".

Tot volgende week!

Jeroen Poblome